Halis Öğretmen

21 YÜZYILDA ÖĞRETMEN YETERLİKLERİ

*
Ayşe Çakır İLHAN*

Doç. Dr., Ankara Üniversitesi Eğitim

Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi

Öğretmen; bir eğitim sisteminin en önemli ögelerinden biridir. Sistemi oluşturan bütün ögelerin, yetiştirilecek öğrencilerin daha yaratıcı ve verimli olması için niteliklerinin arttırılması gereklidir. Bu nedenle daha nitelikli öğretmene, daha çağdaş öğretim programlarına, daha uygun ortamlara, daha kaliteli yönetime ve daha istekli öğrencilere gereksinim vardır. Sistemin her bir parçası süreci ve sonucu etkiler; birimin eksikliği verimi düşürür. Eğitim sisteminin iyileştirilmesine yönelik çalışmalar çok yönlü düşünülmelidir. Özellikle öğretmenin niteliğini artırmaya yönelik çalışmalarda öğretmenin bu konuya inanması sağlanmalıdır.

*

Öğretmen niteliğinin yükseltilmesi konusunda Millî Eğitim Bakanlığı ve Üniversiteler zaman zaman birlikte çalışmalar yapmışlardır. Millî Eğitim Bakanlığı Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi’nin 1999 yılında, “Çağdaş Öğretmen Profili” adlı çalışmasında çağdaş öğretmen;

*

• Günümüz eğitim ihtiyaçlarına cevap verebilecek 21. yüzyılın bilgi teknolojisi toplumunda öğrencileri geleceğe hazırlayabilecek yeterlikte,

*

• Kendi konu alanına hakim,

*

• Öğrenciyi tanıma becerisine sahip,

*

• Ders etkinliklerini planlayabilen,

*

• Öğreteceği konunun özelliğine göre öğretim yöntem ve tekniklerini kullanabilen,

*

• Öğrenciler ile sağlıklı iletişim kurabilen, öğrenme ortamını öğrencilerin ve konuların özelliklerine uygun hale getirebilen, öğrencilerin derse aktif katılımını sağlayabilen,

*

• Meslekî gelişmede çağdaş öğretmen sorumluluklarını ve özlük haklarını, mesleği ile ilgili kanun, yönetmelik ve tüzükleri, bilgi toplumu içindeki yerini ve önemini bilen kişiler olarak tanımlanmaktadır.

*

Çağdaş öğretmen ayrıca;

*

• Sosyal ve çevresel boyutla ilgili olarak sosyal, kültürel ve sportif etkinliklerin hazırlanmasında etkin rol almalı, okul ve diğer kurumlar arasında koordinasyonu sağlamalı ve eğitim sistemindeki aksaklıkları belirleyerek çözüm yolları önerebilmelidir.

*

• Çağdaş öğretmen giyim kuşamına dikkat etmeli, yeni fikirler üretebilmeli ön yargılı olmamalı, kendini sürekli geliştirmeli, mesleğini ve çocukları sevmelidir.

*

• 21. yüzyılın çağdaş öğretmeni demokratik değerlere ve insan haklarına saygılı olmalıdır (499-500).

*

Öğretmenlik mesleğinin arzu edilen düzeye getirilmesi, öğretmenlerin nitelikli hale ulaşabilmeleri için Türkiye genelinde görev yapan öğretmenlerin nitelikleri ile mevcut öğretmenlerin nitelikleri arasında bir fark olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılan bu araştırmaya toplam 6003 kişi katılmıştır (öğretmenler, öğrenciler, okul yöneticileri, il-ilçe millî eğitim müdürleri, müfettişler, öğrenci velileri, sendika, vakıf ve dernek temsilcileri ile üniversitelerin öğretmen yetiştiren bölümlerinde çalışan öğretim elemanları).

*

Araştırmadan elde edilen bulgulara göre öğretmenler genelde kendilerini; konu alanına hakim olma, öğrenci gelişimi, öğretimi planlama, öğretim stratejileri, bilimsel işlem becerileri, sınıf yönetimi ve sınıf içi etkinlikler, meslekî gelişim, sosyal çevresel boyut ve kişisel özellikler bakımından çok yeterli bulmaktadırlar (MEB, 1999, 516).

*

Bu konuda yöneticiler ve müfettişler öğretmenleri orta düzeyde yeterli bulmuşlardır. Çağdaş öğretmende olması gereken niteliklerle, öğretmenlerin mevcut nitelikleri arasında farklılıklar olduğu, öğretmenlerin mevcut niteliklerinin olması gerekenden daha alt düzeyde olduğu görülmektedir. Bu farklılığın temelinde, öğretmen yetiştiren kurumlarda verilen eğitimin yetersizliği, öğretmenlik mesleğine yapılan atamalarda planlama ve koordinasyon eksikliği, mesleğe alındıktan sonra verilmesi gereken hizmetiçi eğitimlerin yetersizliği, ekonomik yetersizlikler ve öğretmenliğin toplumsal statüsünün yıpranmış olması yatmaktadır.

*

2000 yılının sonlarında MEB Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Müdürlüğü'nün Koordinatörlüğünde (MEB ve Üniversiteler) hazırlanan “Öğretmen Yeterlikleri Yönergesi” özet halinde halinde aşağıda verilmiştir:

*

I. Eğitme-Öğretme Yeterlikleri

*

a- Öğrenciyi tanıma,

*

b- Öğretimi planlama,

*

c- Materyal geliştirme,

*

d- Öğretim yapma,

*

e- Öğretimi yönetme,

*

f- Tasarıyı ölçme ve değerlendirme

*

e- Rehberlik yapma,

*

h- Temel becerileri geliştirme,

*

ı- Özel eğitime gereksinim duyan öğrencilere hizmet etme,

*

i- Yetişkinleri eğitme,

*

j- Ders dışı etkinliklerde bulunma,

*

k- Kendini geliştirme,

*

l- Okulu geliştirme,

*

m- Okul çevre ilişkilerini geliştirme 14 alt başlık halinde ele alınan öğretmen eğitme ve öğretme yeterliliği 195 gösterge ile açıklanmıştır.

*

II. Genel Kültür Bilgisi ve Becerileri

*

1- * Olay ve olguları farklı disiplinlerin kavramlarını kullanarak açıklayabilme, tanımlayabilme

*

2- * Farklı disiplinlere ilişkin bilgilerin konu alanı ile bağını kurma

*

3- * Öğretim sürecinde öğrenciyi derse hazırlama, güdüleme

*

4- * Öğretim sürecinde örnekleme, benzetme-ayırt etme-sentez yapmada diğer disiplinlerin bilgilerinden yararlanma

*

5- * Öğrencileri genel kültür yaşantılarını geliştirmeye özendirme

*

III. Özel Alan Bilgi ve Becerileri

*

1- * Temel bilgileri, kavramları, ilkeleri değişik biçimde açıklama

*

2- * Farklı görüş, kuram, öğrenme yolları araştırma ve inceleme yöntemlerini açıklama

*

3- * Öğretme kaynaklarını ve öğretim malzemelerini değerlendirme ve seçme

*

4- * Alanda araştırma yaparak bilgi üretme

*

5- * Öğrencilerin alanla ilgili sorular sormaya, düşüncelerini farklı perspektiften görmeye ve bilgi üretmeye özendirecek programları kullanma ve özendirme

*

6- * Öğrencilerin gerekli bilgi ve becerileri başka alanlarla ilişkilendirmesine olanak verecek disiplinler arası öğretim deneyimleri yaratma

*

7- * Alana ilişkin sorunları tanıma, çözüm yolları arama, uygun çözüm yolunu seçme, uygulama ve değerlendirme

*

2001 yılı başında Millî Eğitim Bakanlığı'nın Üniversitelerden beklediği öğretmen tipi böyle tanımlanırken, üniversiteler nezdinde YÖK’ten öğretmenlik programlarını bu nitelikler açısından yeniden gözden geçirmesi istenmiştir (Tezbaşaran, 2001, 37-51).

*

2002 yılı Eylül ayında “Temel Eğitime Destek Projesi” adı altında yeni bir çalışma başlamıştır. Bu projenin genel amacını; “Yoksulluğu azaltma perspektifinde, eğitim seviyesini artırarak eğitimin kalitesini ve eğitime erişimi iyileştirmek, en dezavantajlı kırsal, şehirsel bölgeler ve gecekondularda nüfusun hayat şartlarını geliştirmek ve eğitim dışında kalan çocuklar, gençler ve yetişkinlerin temel eğitim kapsamına alınması ve öğretmen arzının iyileştirilmesini desteklemek” oluşturmaktadır. Temel Eğitime Destek Projesi; Öğretmen eğitimi, eğitimin kalitesi, yönetim ve organizasyon, yaygın eğitim ve iletişim olmak üzere 5 bileşenden oluşmaktadır

*

Öğretmen eğitimi bileşeni ile ilgili çalışmalar MEB Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Müdürlüğü’ne verilmiştir. Bu bağlamda çalışmalara başlayan genel müdürlük öğretmen yeterliklerine ilişkin taslağı oluşturmak üzere yabancı uzmanların eşgüdümünde bir komisyon kurmuştur. Bu komisyonca öğretmenlik mesleğinin yeterlikleri bağlamında 6 ana yeterlik, bu yeterliklere bağlı olarak 38 alt yeterlik ve 251 performans göstergesi tespit ederek tüm paydaşların (eğitim fakülteleri, ilköğretim müfettişleri, öğretmenler, sivil toplum kuruluşları) eleştirel desteklerini almak ve tartışmaya açmak üzere “Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlik Taslağı” hazırlanmıştır (MEB, 2004, 3-4).

*

Taslak şu anda pilot olarak seçilen 6 ildeki Eğitim Fakültelerinde görev yapan öğretim elemanları tarafından incelenmekte (Ankara, Bolu, Hatay, Kocaeli, Van), bu pilot illerdeki müfettişler, öğretmenler ve sivil toplum örgütlerine tanıtılıp geri bildirimler alınmaktadır.

*

Öğretmenlik mesleğinin genel yeterlikleri ve özel alan yeterlikleri taslağında öğretmenin temel görevi, "ulusal ve evrensel değerleri benimseyen ve sorunlara çözüm üreten, millî eğitimin ve alanıyla ilgili ders programlarının amaçlarını davranışa dönüştüren, öğrenmeyi öğrenen bireyleri her bireyin gereksinimlerini dikkate alarak yetiştiren" şeklinde tanımlanmaktadır.

*

Son yıllarda yapılan çalışmalar göstermektedir ki öğretmenlerin yetiştirilmesi ve niteliklerinin arttırılması konusunda çalışmalar yoğunlaşmıştır.

*

Bir öğretmende bulunması gereken üç alan kavramı, mükemmel öğretmen tanımını da ortaya koyar. Bunlardan birincisi, alan bilgisi yani öğretmenlik meslek bilgisine sahip olmaktır. İkincisi, öğretmenlik bilgisi yani öğretmenin iyi bir öğretici ve eğitici bilgisi ile donatmaktır.Üçüncüsü genel kültür bilgisi yani bir öğretmenin aktüaliteden, dünya ve Türkiye'de olup bitenden haberdar olabilecek bir aydın gözlüğüne sahip olmasıdır (DPT, 2000, 49).

*

Eğitim ve öğretimin başarılı olabilmesinde öğretmenin yeterli donanıma sahip olması gereklidir. Ancak eğitim-öğretimin bütün sorumluluğu öğretmene yüklenemez. Bunun için öğretmene destek olabilecek yardımcı personele ihtiyaç vardır. Sistemin sağlıklı işleyebilmesi için program geliştirme, ölçme ve değerlendirme, özel eğitim, rehberlik, eğitim yönetimi, sanatlar eğitimi vb. alanlarda uzmanlığını almış personelin öğretmenle birlikte çalışması son derece önemlidir. Bu konu göz ardı edilmemeli öğretmen yeterlikleri belirlenirken öğretmenin asıl görevinde yetkinleşmesi sağlanmalıdır.

*

*

*

Kaynaklar:

*

DPT, (2000) Yükseköğretim Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Yayın No DPT:2534, Ankara.

*

DPT, (2001) Okul Öncesi Eğitim. İlköğretim Özel Eğitim Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Ankara.

*

MEB (2001) Çağdaş Öğretmen Profili, MEB:EARGED.ME Basımevi. Ankara

*

MEB (2004) Öğretmen Mesleğinin Genel Yeterlikleri ve Özel Alan Yeterlikleri Taslakları, Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Müdürlüğü, Ankara.

*

Tezbaşaran, A.(2001), Öğretmen Yetiştirme ve Eğitim Bilimleri Paneli. Hzl:K.Karakütük, AÜ Eğitim Bilimleri Fak., Yay. No:185, Ankara s.37-53,

*

*

[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz.Üye Olmak için TIKLAYIN...] Facebook Grubumuza Üye Olabilir ve Paylaşımlarımızı Kendi Sayfanızdan Takip Edebilirsiniz.