Halis Öğretmen

ADAY ÖĞRETMENLERİN TEKNOLOJİ GEREKSİNİMLERİ
Murat GENÇ

Öğretmenlerin yöntem ve tekniklerini etkili şekilde kullanmalarını sağlayan çeşitli etkenler vardır. Bunlardan birisi yöntem ve tekniği uygulamaya ilişkin öğretmenlerin öz yeterlik algılarıdır. Diğer etken ise okulların mevcut durumlarıdır. Öğretmenlerin çalışma hayatlarının belirli yıllarından sonra mevcut sisteme alışmalarından dolayı yöntem ve teknikler için teknolojik gereksinimlerini göz ardı ettikleri görülmektedir. Kendini geliştiremeyen öğretmenler zamanla teknolojik gelişmeleri takip edemez hale gelmektedir. Bazen de göreve yeni başlayan öğretmenlerden teknoloji konusunda yardım isterler.
Bu çalışmada aday öğretmenlerin mesleğe başladıkları ilk zamanlarda çalıştığı kurumlardaki teknolojik gereksinimleri incelenmiştir. Öğretmenlerin yeni mezun olmalarına rağmen derslerde teknolojiyi ne kadar kullandıkları araştırılmıştır. Teknolojik ihtiyaçları çalıştığı okullarda karşılanıp karşılanmadığı ve derslerine uygun olarak teknolojiyi ne kadar kullandıkları incelenmiştir.
Öğretmen adaylarına derslerinde hangi ders araç-gereci kullandıkları, hangilerini kullanmadıkları ve hangilerini kullanmak istedikleri sorulmuştur. Öğretmenlerden teknolojik ürünleri neden kullanamadıklarını belirtmeleri istendi.
Çalışmadaki öğretmenler yeni mezun olmalarına rağmen bazı teknolojik ürünleri kullanamadıklarını belirtmişlerdir. Üniversite yıllarında bazı araçların ders içinde kullanıldığını söylemişlerdir. Ancak üniversitelerin teknolojik gelişmeleri takip edemediklerini belirtmişlerdir. Okulun ihtiyaçlarının yeterli olmamasının yanında derslerine uygun teknolojik araçlara ulaşmada sıkıntı yaşadıklarını söylemişlerdir. Bazen okulda istedikleri teknolojik ürünlere ulaşamamaları bazen de okulda olduğu halde yönetimin yeni teknolojik araçları kullanmalarına izin vermemeleri bu araçlara ulaşmalarını engellemektedir. Öğretmen adaylarının birçoğu derslerinde çeşitli teknolojik ürünü kullanmak istediklerini ama ulaşamadıklarını söylemişlerdir.
Anahtar Sözcükler: Öğretmen Eğitimi, Eğitim Teknolojisi, Öğretmen Adayları, İlköğretim,
ABSTRACT
TEACHER CANDIDATES’ REQIREMENTS FOR TECHNOLOGY
There are various factors that help teachers use their technics and strategies efficiently. One of them is the teachers’s self – sufficiency perceptions that are related to applying strategies and methods into their courses. The other factor is available at school. It is clear that teachers get used to the old methods and they neglect the technological requirements. The teachers who improve themselves are not able to follow the new developments and they sometimes need help from the younger teachers who have just started their careers.
In that study, the new teachers’ technological requirements at the schools when they have just started to work have been analysed. It has been searched how good the teachers are at using technology although they have just graduated from their universities.
The candidates have been asked which tools, sources and methods they use or which of them they do not prefer. Teachers are asked to determine why they do not prefer using technological products.
Although they have newly graduated from university, some teachers have stated that they can not use technological tools. Some of these tools were used during classes at universities but they were not able to follow new developments. They sometimes can not find the products they need or they are not allowed to use them although they are available at school. They have stated that they would like to adapt new technology into their classes but they have problems in providing those products.

Key Words: Teacher Education, Educational Technology, Preservice Teachers,
GİRİŞ
Günümüzde insanların sürekli değişmekte ve gelişmekte olan teknolojiye uyumu için, hem birey hem de toplumun teknolojiyi anlayabilmesi ve sunduğu fırsatlardan yararlanması için bilgi, beceri, tutum ve alışkanlık kazanmaları gerekir. Toplumu oluşturan bireyler tarafından teknolojinin anlaşılması yani teknoloji okur-yazarlığı, bireyin toplumla olan ilişkilerini kolaylıkla anlayabilmesini sağlar. (Bacanak ve ark., 2003: 191). Eğitim alanında, günümüzde yetiştirilen bireylerin bilgiye ulaşma, bilgiyi düzenleme, bilgiyi değerlendirme, bilgiyi sunma ve iletişim kurma becerileri ile donanık hale getirilmesi amaçlanır (Akkoyunlu, 1995:105). Bu temel hedeflerin gerçekleştirilmesi yolunda da öğrenme-öğretme süreçlerinin öğrenenler açısından etkili ve kalıcı izli olması gerekir. Bunun için, öğrenme etkinliklerinin birçok duyu organına hitap etmesi; eğitimde görsel ve işitsel araçların kullanılması kabul edilmektedir. Öğrenenlerin öğrenme stilleri konusunda yapılan çalışmalarda, görsel işitsel ve kinestetik öğrenme stillerine sahip olan öğrencilerin bulundukları öğrenme ortamı tercihlerinin öğrenmede önemli bir faktör olduğu anlaşılmıştır (Boydak, 2006:126). Öğrenenlerin öğrenme stilleri göz önüne alınarak geleneksel öğretim yaklaşımlarından sıyrılarak öğrenci merkezli öğretimsel etkinlikler geliştirmek, uygulamak ve öğrencinin etkin olacağı öğrenme ortamları tasarlamak çağdaş eğitim anlayışının esas hedeflerindendir. Bu doğrultuda, günümüzde eğitim teknolojisi olgusu ülkelerin eğitim sistemlerinde çok önemli bir role sahiptir.
Eğitim teknolojisi, “insan öğrenmesi” olgusunun tüm yönlerini içeren problemleri sistematik olarak analiz etmek, bunlara çözümler geliştirmek üzere ilgili tüm unsurları (insan gücünü, bilgileri, yöntemleri, teknikleri, araç-gereçleri, düzenlemeleri vb.) işe koşarak uygun tasarımlar geliştiren, uygulayan, değerlendiren, ve yöneten karmaşık bir süreçtir (Yalın, 2007:5). Öğrenme-öğretme süreçleri ile ilgili özgün bir disiplin olarak görülebilir.
Alkan’a (2005: 21) göre eğitim teknolojisi, eğitimin yürütülmesine ilişkin süreçlerle ilgili olup, davranışları saptama, eğitim durumlarını belirleme ve yaşantıları kazandırma etkinlikleriyle ilgili olarak ortamı düzenleme ya da çevreyi ayarlama etkinliklerini kapsamaktadır. Başka bir deyişle, öğrenme-öğretme süreçlerinin tasarlanması, uygulanması, değerlendirilmesi ve geliştirilmesi işidir. Böylece eğitim teknolojisi, öğretmenin sınıfta neyi, kime niçin, hangi seviyede ve nasıl öğretmesine ve öğretilenlerin değerlendirilmesine ilişkin her türlü kuram, yöntem, süreç ve uygulamaları kapsar (Köymen, 1987: 20).
Eğitim teknolojisinin eğitim-öğretim sürecinde dolaylı ve doğrudan yararları vardır. Dolaylı yararları: yaratıcılığa sevk eder, öğretmenin rolünü değiştirir, fırsat eşitliğini gerçekleştirir, motivasyon yaratır, eğitimi bireyselleştirir, serbest eğitimi sağlar, bilgiyi ilk kaynaktan sağlar, kopya edilebilen bir sistem oluşturur. Doğrudan yararları: öğrenmeyi kolaylaştırır, aktif öğrenmeyi sağlar, somut öğrenmeyi gerçekleştirir, aşamalı öğrenmenin temelini kurar, düşüncede özel hedefleri gerçekleştirir (Rıza, 2003: 84-97).
Oluşturmacı epistemoloji açısından eğitim teknolojisinin ortaya koyduğu temel yönelim, öğrencinin bilgi oluşturmasını destekleyecek bir çevre tasarımı yönündedir. Bu çevrede, nesnelci, epistemolojide olduğu gibi içerik yapılandırılmaz, teknolojik araçlar, içeriğin daha esnek ve çok çeşitli bakış açılarını yansıtacak tarzda sunumuna odaklanır (Tezci & Uysal, 2004). Bu bakış açısıyla eğitim teknolojisi, öğretimin niteliğini ve niceliğini geliştirme amacıyla öğrenme-öğretme süreçlerine birleştirilmesinin esas hedef olduğu söylenebilir.
Öğrenme-öğretme süreçlerinde yaygın olarak kullanılan teknolojik araçlar, basılı materyal, radyo, televizyon, ses kasedi, video, film, tepegöz, asetat, bilgisayar, çoklu ortamlar (multimedya), web sitesi, uzaktan eğitim vs. şeklinde sıralanabilir. Öğrenme-öğretme süreçlerinde araç-gereçler genelde öğretimi desteklemek amacıyla kullanılır. İyi tasarlanmış öğretim araç-gereçleri öğretim sürecini zenginleştirir, öğrenmeyi artırır (Yalın, 2007: 82).
Günümüzde hızla gelişen teknoloji ve toplumda teknoloji kullanımının hızla artışı göz önüne alınırsa, öğrencileri yaşama hazırlayan öğretmenler ve kurumlar olarak okullarında bu teknolojileri kullanmaları ve öğretmeleri beklenmektedir (Akkoyunlu, 1995:106). Öğretmenlerin, derslerinin özelliğine, öğrencilerin ihtiyaçlarına ve eldeki olanaklara göre hazırlamış olduğu teknoloji sınıfları öğrencilerin öğrenmeye karşı daha istekli olmalarını sağlayacaktır. Çünkü günümüzde öğrenciler, teknoloji ile çok erken yaşlarda tanıştıkları için okul ve sınıf ortamlarında teknolojiden yararlanmayı bilen ve bunları rahatlıkla kullanabilen öğretmenlerle çalışmayı tercih etmektedirler (Güven, 2006: 166). Çağdaş eğitim anlayışında, eğitim teknolojisi öğretmenin rolünü genişletmiştir. Buna göre; öğretmen, bir yönetici rolünü üstlenmektedir. Öğretmenin en azından; (1) planları düzenlemek, (2) kaynakları organize etmek, (3) rehberlik yapmak, (4) araştırmak, (5) üretmek ve (6) kontrol etmek üzere altı görevi bulunmaktadır (Rıza, 2003: 53). Öğretmenler bu görevler ile öğrencileri pasif durumdan aktif duruma getirir ve öğrenci merkezli öğrenmenin gerçekleşmesini sağlar.
Öğrenme ortamının başarısı kontrol edilebilen ve kontrol edilemeyen birçok etmene bağlı olabilmektedir. Bu etmenlerden bazıları; okulun fiziksel olanakları, okuldaki öğretim araç/gereçleri, sınıftaki öğrenci sayısı ve bunlara ayrılan teknolojik kaynaklar, öğretmenlerin eğitim teknolojilerindeki gelişmeleri izlemesi ve öğretmenlerin eğitim teknolojilerine karşı tutumu sayılabilir (Akpınar, 2004). Öğretmen ve öğretmen adaylarının eğitim teknolojilerini öğrenme-öğretme süreçlerinde kullanma sıklıklarına ve kullanabilme yeterliklerine yönelik (İşman, 2002), teknolojiye yönelik bilgi sahibi olma hakkında (Alakoç, 2003; Ersoy, 2005) ve teknolojinin eğitimde kullanılmasına yönelik tutumlarına İlişkin (Çelik&Kahyaoğlu, 2007; Pala, 2006) çeşitli araştırmalar farklı disiplinlerde yapılmıştır. İşman (2002), öğretmenlerin öğrenme-öğretme süreçlerinde yeni teknolojileri kullanmadıklarını belirtmiştir. Ersoy (2005) ise, fen lisesi öğretmenlerinin neredeyse tamamının “Matematik dersleri, bilişim teknolojisi destekli ortamlarda yapılmalıdır” önermesine katıldıklarını belirtmiştir. Alakoç (2003) ise, öğretim üyelerinin ve öğrencilerin matematik dersinin modern teknolojik öğretim yöntemleri ile verilebileceğine inandıklarını belirtmiştir. Çelik ve Kahyaoğlu’nun (2007) yaptığı çalışmada, ilköğretim öğretmen adaylarının teknolojiye yönelik tutumlarının kümelenme eğilimleri belirlenmiştir. Teknolojiye yönelik tutum değişkenleri olumlu ve olumsuz tutumlar şeklinde iki kümede sınıflandırılmıştır. Olumlu kümeler; gelişen teknolojiye paralel olarak öğretmenlerde bulunması gereken nitelikler, eğitim ve öğretimde teknolojik araçların kullanımı, eğitim hayatında bilgisayar yazılımlarının kullanımı, teknolojik araç-gereçleri kullanma becerisi ve önemine ilişkin tutumları belirtmektedir. Olumsuz kümeler ise; teknolojik araçların eğitimde kullanılmama durumu, teknolojik araçları kullanmanın olumsuz yanları, teknolojik araçları kullanma zorluğuna yönelik tutumları göstermektedir.
Öğrenme ortamının gerekli eğitim teknolojileri ile donatılarak öğrenmenin sağlanması öğretmenlerin tutumuna bağlı olabilmektedir. Eğitim teknolojisinin uygun kullanımı ve bunlardan üst düzey faydanın sağlanması öğretmenlerin öncelikle bunların faydasını benimsemelerine bağlıdır. Bu nedenle öğretmenlik ve öğrenmeyle ilgili tutumlara özenle yaklaşılmalıdır (Akpınar, 2004).
Öğretmen adaylarının teknolojinin sunduğu olanaklardan daha etkin ve verimli bir şekilde yararlanmasında eğitim fakültelerinde almış oldukları “Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme” dersinin istenen amaca yönelik olarak gerçekleşmesine de bağlıdır. YÖK (1998: 40), “Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme” dersini, çeşitli öğretim teknolojilerinin özellikleri, öğretim sürecindeki yeri ve kullanımı, öğretim teknolojileri kullanımı yoluyla öğretim materyallerinin (çalışma yaprakları, saydamlar, slaytlar, video, bilgisayar temelli ders materyalleri vb.) geliştirilmesi ve çeşitli nitelikteki materyallerin değerlendirilmesi şeklinde tanımlamaktadır. Öğretmen adaylarının bu derste edindikleri bilgi, beceri ve teknolojiye yönelik tutumları onların ilerideki öğretme faaliyetlerinde daha etkin olmalarına yardımcı olacaktır.
Çalışmanın Amacı
Öğretmenler sürekli değişen sisteme ayak uydurmak zorundadırlar. Günümüzde teknoloji hızlı bir şekilde ilerlerken eğitimcilerin de bu hıza ayak uydurmaları gerekmektedir. Derslerde teknoloji kullanımı arttığına göre mesleğe başlayan öğretmenlerin bu gelişmeleri yakından takip ettikleri düşünülmektedir.
Bu çalışmada aday öğretmenlerin teknolojiye ne kadar yakın oldukları belirlenip mesleğe başlarken teknoloji gereksinimlerinin ortaya çıkarılması istenmektedir.
Yöntem
a. Örneklem
Bu çalışma Edirne ilinde adaylık eğitimi alan öğretmenler ile yapılmıştır. Adaylık eğitimi alan öğretmenler ile eğitim sürecinde görüşülerek veriler toplanmıştır.
b. Verilerin Elde Edilmesi
Öğretmen adaylarına okullarında yaptıkları çalışmalarla ilgili sorular sorulmuştur. Sorular dört kısımdadır.
1. Derslerinde hangi ders araç-gereci kullandıkları,
2. Hangilerini kullanamadıkları ve
3. Hangilerini kullanmak istedikleri sorulmuştur.
4. Öğretmenlerden teknolojik ürünleri neden kullanamadıklarını belirtmeleri istendi.
Verilen cevapların yorumlamaları yapılmıştır.
Bulgular
Çalışmadaki öğretmenlerin verdiği cevaplara göre;
a. Derslerde hangi ders araç-gereci kullanıyorsunuz?
Öğretmen adayları kendi branşına uygun cevaplar vermişlerdir. Örneğin sınıf öğretmenleri çoğunlukla bilgisayar ve projeksiyon kullandıklarını, sosyal bilgiler öğretmenleri ise haritaları kullandıklarını söylemişlerdir. Beden eğitimi öğretmenleri spor malzemeleri, İngilizce öğretmenleri ise daha çok ses kayıtları ve projeksiyon kullandıklarını söylemişlerdir.
b. Hangi araçları kullanamıyorsunuz?
Genelde bu soruya öğretmenler laboratuarı kullanamadıklarını bazıları ise bilgisayarları kullanamadıklarını söylemişlerdir. Müzik aletlerini ve görüntülü sistemleri kullanamadıklarını belirtmişlerdir.
c. Hangi ders araç-gereçleri kullanmak istersiniz?
Bu soruya öğretmenler dialar, slaytlar, akıllı tahta, projeksiyon makinesi, mikroskop gibi araçları kullanmak istediklerini belirtmişlerdir.
d. Teknolojik ürünleri neden kullanamıyorsunuz?
Yeni mezun olmalarına rağmen bazı teknolojik ürünleri kullanamadıklarını belirtmişlerdir. Üniversite yıllarında bazı araçların ders içinde kullanıldığını söylemişlerdir. Ancak üniversitelerin teknolojik gelişmeleri takip edemediklerini belirtmişlerdir. Okulun ihtiyaçlarının yeterli olmamasının yanında derslerine uygun teknolojik araçlara ulaşmada sıkıntı yaşadıklarını söylemişlerdir. Bazen okulda istedikleri teknolojik ürünlere ulaşamamaları bazen de okulda olduğu halde yönetimin yeni teknolojik araçları kullanmalarına izin vermemeleri bu araçlara ulaşmalarını engellemektedir. Öğretmen adaylarının birçoğu derslerinde çeşitli teknolojik ürünü kullanmak istediklerini ama ulaşamadıklarını söylemişlerdir.
Sonuçlar ve Yorum
Öğretmenlerle yapılan görüşmelerde okulların mevcut kapasitelerinin birçok ihtiyacı karşıladığı ancak yine de yeterli olmadığını belirtmişlerdir. Aday öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu mikroskop, projeksiyon, akıllı tahta gibi ürünleri kullanmak istemelerine rağmen kullanma yöntemlerini bilmediklerini ve bazı okulların bu araçları temin edemediklerini belirtmişlerdir. Üniversitede eğitim alırken bazı teknolojik araçların kullanımını öğrenmediklerini ancak bunları kullanmak istedikleri anlaşılmıştır. Üniversite eğitimlerinde teorik olarak donanımlı olduklarını fakat uygulamalarda sorunlar yaşadıklarını belirtmişlerdir.
Okulların yeni değişmeleri yakından takip ettikleri fakat üniversitelerin özellikle eğitim fakültelerinin teknolojiyi takip edemedikleri görülmüştür. Öğretmen adayları üniversitede eğitim alırlarken birçok teknolojik gelişmelerden uzak olduklarını söylemişlerdir. Üniversitede sadece bilgisayar ve projeksiyon kullandıklarını onu da sadece öğretim görevlisinin konu anlatımında kullandığını ortaya koymuşlardır. Birçok öğretmen adayı teknolojik gelişmeleri kendileri yakından takip etmektedirler.
Okul idarelerinin olumsuz tutumları da öğretmen adaylarının derslerde teknolojiyi kullanmalarını zorlaştırmaktadır. Bazen araç-gerecin bozulma tehlikesi, bazen de maddi olanaksızlıklar okul yönetimlerinin araçları öğretmenlerin kullanımına izin vermemelerine neden olmaktadır.
Okulların mevcut şartlarının kısa sürede tekrar düzenlenmesi ve yöneticilerinin eğitimden geçirilmeleri gerekmektedir.
Üniversitelerin özellikle eğitim fakültelerinin teknolojik eğitime önem vermeleri gerekmektedir. Müfredatlarının tekrar düzenlenip derslerde kullanılabilecek düzeyde teknolojik eğitim verilmeleri sağlanmalıdır.
Kaynaklar
Akkoyunlu, B. (1995). Bilgi teknolojilerinin okullarda kullanımı ve öğretmenlerin rolü. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 105-109.
Bacanak, A. ve ark. (2003). Yeni bir bakış: Eğitimde teknoloji okuryazarlığı. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14, 191-196.
Boydak, A. (2006). Öğrenme stilleri. İstanbul: Beyaz Yayınları.
Akpınar, Y. (2004). Eğitim teknolojisiyle ilgili öğrenmeyi etkileyebilecek bazı etmenlere karşı öğretmen yaklaşımları. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 3(3), Article 15, [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz.Üye Olmak için TIKLAYIN...].
Alakoç, Z. (2003). Matematik öğretiminde teknolojik modern öğretim yaklaşımları. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 2(1), Article 7, [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz.Üye Olmak için TIKLAYIN...].
Alkan, C. (2005). Eğitim teknolojisi. Ankara: Anı Yayıncılık.
Çelik, H.C. ve Kahyaoğlu, M. (2007). İlköğretim öğretmen adaylarının teknolojiye yönelik tutumlarının kümeleme analizi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5 (4), 571-586.
Ersoy, Y. (2005). Fen lisesi matematik öğretmenlerinin görüşleri-II: matematik öğretim ortamı ve bazı kısıtlar. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 4 (4), Article 17, [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz.Üye Olmak için TIKLAYIN...].
Güven, S. (2006). Öğretim teknolojileri ve materyal geliştirme dersinin kazandırdığı yeterlikler yönünden değerlendirilmesi (İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Örneği). Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 4 (2), 165-179.
İşman, A. (2002). Sakarya ili öğretmenlerinin eğitim teknolojileri yönündeki yeterlikleri. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 1 (1), Article 10, [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz.Üye Olmak için TIKLAYIN...]
Köymen, Ü.S. (1987). Öğretimde eğitim teknolojisinin önemi ve rolü. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 19-22.
Pala, A. (2006). İlköğretim birinci kademe öğretmenlerinin eğitim teknolojilerine yönelik tutumları. Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16, 177-188.
Rıza, E.T. (2003). Eğitim teknolojisi uygulamaları ve materyal geliştirme. İzmir: Birleşik Matbaa.
Tezci, E. & Uysal, A. (2004). Eğitim teknolojisinin gelişimine epistemolojik yaklaşımların etkisi. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 3 (2), Article 22, [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz.Üye Olmak için TIKLAYIN...]
Yalın, H.İ. (2007). Öğretim teknolojileri ve materyal geliştirme. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
YÖK. (1998). Eğitim fakültesi öğretmen yetiştirme lisans programları. [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz.Üye Olmak için TIKLAYIN...]

[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz.Üye Olmak için TIKLAYIN...] Facebook Grubumuza Üye Olabilir ve Paylaşımlarımızı Kendi Sayfanızdan Takip Edebilirsiniz.